گلوب ولو چیست و چطور انتخاب شود؟

گلوب ولو برای تنظیم جریان است، نه برای اینکه در حالت عادی کاملاً باز بماند.

این شیر را شیر کروی و گاهی شیر بشقابی هم می‌گویند. دیسک آن با چرخش فلکه عمود بر نشیمنگاه بالا و پایین می‌رود و مقطع عبور سیال را تنگ یا گشاد می‌کند. به این کار خفه‌کردن جریان می‌گویند. نقطه کار معمولش یک وضعیت میانی است، نه فقط دو سرِ باز و بسته.

شیر کشویی و شیر توپی معمولی برای قطع و وصل‌اند. در حالت باز، مسیرشان به قطر لوله نزدیک است و افت کمی می‌گذارند. گلوب ولو حتی با فلکه تا آخر باز این‌طور نیست، چون سیال داخل بدنه تغییر جهت می‌دهد و از گلوگاه نشیمنگاه رد می‌شود. اگر خط باید بیشتر عمرش کاملاً باز بماند، گلوب ولو افت فشار بی‌دلیل به پمپ یا شبکه تحمیل می‌کند.

گلوب ولو شیر اطمینان هم نیست. فنر تنظیم‌شده ندارد و در فشار غیرمجاز خودبه‌خود باز نمی‌شود. حفاظت تجهیز در برابر فشار اضافه کار شیر اطمینان است. گلوب فقط جریانی را کم و زیاد می‌کند که اپراتور یا یک عملگر جدا برایش تعیین کرده باشد.

گلوب ولو از چه جزءهایی ساخته شده و دبی را چطور تنظیم می‌کند؟

بدنه، نشیمنگاه، دیسک، ساقه، پکینگ، بانت و فلکه اجزای اصلی‌اند. ساقه رزوه دارد و هر دور فلکه دیسک را کمی از سیت دور یا به آن نزدیک می‌کند. چون حرکت چند دور است، بازشدگی پله‌پله عوض می‌شود. دسته شیر توپی این فاصله را ندارد و وضعیت میانه‌اش برای نگه داشتن یک دبی ثابت ساخته نشده است.

رابطه دور فلکه با دبی خطی نیست. نزدیک نشیمنگاه یک چرخش کوچک دبی را زیاد جابه‌جا می‌کند و بالاتر که دیسک می‌رود همان یک دور اثر کمتری دارد. عدد دور فلکه را به‌جای اندازه‌گیری دبی یا فشار نگذارید. در چیدمان رایج، سیال وارد بدنه می‌شود، به سمت گلوگاه می‌پیچد و دوباره به محور خروجی برمی‌گردد. همین پیچش هم ابزار تنظیم است و هم علت افت فشار.

الگوی Y و بدنه زاویه‌ای در صنعت مسیر را کمی راست‌تر می‌کنند، ولی باز هم شیر فول‌بورِ قطع و وصل نیستند. عکسی که پایین می‌بینید از کالای موجود در فارس کنترل است: دو اتصال ساکتی هم‌راستا، ساقه عمودی و فلکه. این شکل، گلوب دستی رایج است، نه شیر زاویه‌ای ۹۰ درجه.

نمای بدنه شیر کروی کلاس 800 برند OMB، سایز 1 اینچ. فلکه، یوغ، پیچ‌های بانت و دو سر ساکتی با درپوش قرمز در همین عکس مشخص است.

چرا گلوب ولو را نباید در حالت عادی کاملاً باز رها کرد؟

در شیر کشویی، کشوی کاملاً بالا رفته از مسیر کنار می‌رود. در شیر توپی فول‌بور، سوراخ توپی با لوله هم‌قطر می‌شود. در گلوب، بالا بردن دیسک بدنه را به یک لوله صاف تبدیل نمی‌کند و گلوگاه سر جایش می‌ماند. پس «کاملاً باز» اینجا به معنی «بدون مانع» نیست.

اگر این شیر به‌جای شیر ایزوله روی مسیر دائم‌کار بنشیند، افت گلوگاه همیشه در خط می‌ماند، دبی کم می‌شود یا توان پمپ بالا می‌رود. جدا کردن کامل مسیر را به شیر کشویی یا توپی بسپارید و گلوب را فقط جایی بگذارید که باید دبی گرفته شود. بستن گلوب هم چند دور طول می‌کشد و برای قطع اضطراریِ یک‌حرکتی انتخاب اول نیست.

گلوب ولو با شیر کشویی و شیر توپی چه فرقی دارد؟

در این جدول، شیر توپی یعنی نوع معمولی قطع و وصل، نه توپی کنترل با تریم مخصوص. شیر کشویی هم یعنی شیر جداکننده مسیر. ظرفیت گذر در جدول نیست، چون Cv را باید از مدرک همان مدل خواند، نه از اسم شیر.

اگر باید دبی را روی مقدار میانی نگه دارید، گلوب ولو در اولویت است. اگر مسیر باید باز بماند و فقط موقع تعمیر بسته شود، مقاله شیر کشویی چیست و چطور انتخاب شود؟ را ببینید. اگر قطع و وصل سریع با افت کم در حالت باز لازم است، مقاله شیر توپی چیست و چطور انتخاب شود؟ مناسب‌تر است.

هیچ‌کدام از این سه، در فشار خطر خودبه‌خود باز نمی‌شوند. این کار شیر اطمینان است و با نیمه باز گذاشتن گلوب ساخته نمی‌شود. برای حفاظت فشار، مقاله شیر اطمینان چیست و چطور انتخاب شود؟ را جدا بخوانید.

ورود به دسته گلوب ولودیدن شیر کروی موجود

گلوب ولو را کجا انتخاب کنیم و کجا انتخاب نکنیم؟

جای درست گلوب جایی است که جریان باید عمداً محدود شود: پر کردن آرام مخزن، متعادل کردن دو شاخه، بای‌پس یک شیر کنترل هنگام تعمیر، گرم کردن تدریجی خط، تنظیم آب خنک‌کاری، یا نمونه‌گیری با دبی کم. در این کارها نیمه باز بودن عین وظیفه است.

جای غلطش مسیر دائم‌باز، خط توپک‌رو، و تخلیه اضطراری است. افت گلوگاه تخلیه را کند می‌کند و باز شدن شیر هم به اپراتور وابسته است. اگر تنظیم باید از اتاق کنترل و به‌صورت پیوسته باشد، گلوب دستی کافی نیست. شیر کنترل اغلب بدنه گلوب دارد، ولی با عملگر و موقعیت‌دهنده کار می‌کند. نمونه فروشگاه، طبق جدولش، دستی فلکه‌ای است.

برای انتخاب گلوب ولو کدام مشخصات را از روی خود کالا بخوانیم؟

اول سیال، دما، فشار طراحی، سایز لوله، نوع اتصال و جنس مجاز را از مدارک خط بردارید. بعد پلاک و جدول همان کالا را کنارشان بگذارید. کلاسی که روی شیر نیست را اختراع نکنید و کلاس را هم بدون جدول جنس و دما به یک فشارِ بار تبدیل نکنید. اگر صفحه کالا Cv ندارد، از روی سایز برایش ظرفیت نسازید.

سایز اتصال باید با لوله یکی باشد. ساکت ولد، دنده و فلنج جایگزین هم نیستند. جهت را از فلش بدنه بخوانید؛ جمله حفظی «همیشه از زیر دیسک» برای هر طرحی درست نیست و برعکس بستن، نیروی روی دیسک را عوض می‌کند. جنس بدنه را با سیال بسنجید و اگر شیر باید خودکار تنظیم شود، نمونه دستی را به‌جای شیر کنترل سفارش ندهید. جا برای چرخاندن فلکه و باز کردن بانت را هم در نصب در نظر بگیرید.

پلاک روی فلکه همان شیر کروی OMB. کلمه GLOBE، نام سازنده، سایز، کلاس و جنس را از همین پلاک با برگه خط مقایسه کنید.

دهانه ساکتی همان گلوب ولو، با درپوش محافظ. این نما مدل جداگانه‌ای نیست و زاویه دیگری از شیر کروی کلاس 800 برند OMB در سایز 1 اینچ است.

نمونه گلوب ولو موجود در فارس کنترل چه مشخصاتی دارد؟

در دسته خرید گلوب ولو یک کالا فهرست شده است: شیر کروی (Globe Valve) کلاس 800 برند OMB سایز 1 اینچ. جمله کوتاه صفحه محصول این است: گلوب ولو، سایز 1 اینچ، کلاس 800، متریال A105، ساکتی. جدول توضیحات تکمیلی همان صفحه این فیلدها را دارد: وزن 2.2 کیلوگرم، ابعاد 20 × 12 × 8 سانتی‌متر، برند OMB، کشور سازنده ایتالیا، متریال بدنه A105، متریال استم F.6، متریال سیت 13Cr+STL، متریال دیسک 13Cr+STL، نوع اتصال ساکتی، سایز اتصال 1 اینچ، نوع عملکرد دستی فلکه‌ای، کلاس فشاری 800 و تیپ بدنه Bolted Bonnet.

سه عکس این متن سه نمای همین یک شیر هستند، نه سه مدل. روی پلاک، علاوه بر مواردی که با جدول می‌خواند، API 602 دیده می‌شود و انتهای اتصال SW نوشته شده که همان سوکت ولد و برابر با اتصال ساکتی است. Cv در این صفحه چاپ نشده و عددی برایش اعلام نمی‌کنیم. کلاس 800 و سایز 1 اینچ را هم به خط‌های دیگر تعمیم ندهید؛ اگر اتصال، سایز یا کلاس دیگری لازم است باید جدا استعلام شود. وزن و ابعاد فقط فیلد همان جدول فروشگاه است، نه طول استاندارد وجه تا وجه.

جهت نصب و نگهداری چه اثری روی تنظیم گلوب ولو دارد؟

فلش بدنه را با جهت فرآیند یکی کنید. در عکس همین شیر OMB علامت جهت کنار نشان سایز و کلاس هست و همان علامت از عادت کارگاه معتبرتر است. نصب برعکس، فلکه را سفت یا بستن را نامطمئن می‌کند. اتصال این نمونه ساکتی است؛ داغ کردن بیش از حد بدنه هنگام جوش به پکینگ و سیت آسیب می‌زند و درپوش قرمز تا لحظه جوش باید مسیر را از براده حفظ کند. رویه جوش را از دستور سازنده بگیرید، نه از این مقاله.

بعد از نصب یک بار کورس را باز و بسته کنید. فلکه در میانه راه باید روان باشد. نشتی پکینگ را با سفت کردن بیش از حد درمان نکنید، وگرنه تنظیم روزانه زور می‌خواهد؛ نشتی خطرناک را هم عادی ندانید. بیشترین سایش وقتی است که شیر مدت‌ها تقریباً بسته می‌ماند و تمام اختلاف فشار روی شکاف باریک سیت می‌افتد. صدای سوت یعنی آن نقطه کار برای این تریم مناسب نیست و باید ظرفیت را از سازنده خواست، چون از سایز 1 اینچ Cv درنمی‌آید.

گلوب ولو را بخرید وقتی باید جریان را تنظیم کنید. برای مسیر بازِ دائم، بستن سریع، یا حفاظت فشار، به ترتیب سراغ شیر کشویی، شیر توپی و شیر اطمینان بروید. هر عددی که روی پلاک یا جدول همین صفحه نیست، مبنای خرید قرار ندهید.

مشاهده و خرید گلوب ولوبازگشت به دسته شیر کروی

پرسش‌های کوتاه

گلوب ولو چیست؟

گلوب ولو شیر تنظیم جریان است. دیسک آن با چند دور فلکه به نشیمنگاه نزدیک یا از آن دور می‌شود و دبی را کم و زیاد می‌کند. حالت عادی این شیر، بازِ کامل و بدون مانع مثل یک شیر قطع و وصل نیست.

آیا گلوب ولو را می‌شود همیشه کاملاً باز گذاشت؟

برای خطی که باید بیشتر وقت باز بماند و افت فشار اضافه ندهد، گلوب ولو انتخاب اصلی نیست. حتی در وضعیت کاملاً باز، مسیر داخل بدنه مستقیم و فول‌بور نیست و افت فشار از شیر کشویی و شیر توپی بیشتر می‌ماند.

آیا گلوب ولو همان شیر اطمینان است؟

نه. گلوب ولو با دست یا عملگر دبی را تنظیم می‌کند و با رسیدن فشار به حد خطر، خودبه‌خود باز نمی‌شود. حفاظت در برابر فشار اضافه کار شیر اطمینان است و این دو شیر جایگزین یکدیگر نیستند.

برای انتخاب گلوب ولو چه عددی را نباید حدس زد؟

کلاس فشار، سایز، جنس بدنه، نوع اتصال و جهت جریان را از پلاک و جدول مشخصات همان کالا بخوانید. اگر روی صفحه محصول ضریبی مثل Cv چاپ نشده، ظرفیت گذر را از روی سایز حدس نزنید. نمونه موجود در دسته گلوب ولو فارس کنترل، شیر کروی OMB کلاس 800، سایز 1 اینچ، بدنه A105 و اتصال ساکتی است.